Kültürel,bilimsel,felsefi denemeler ve makaleler

Görelilik kuramı 20. yüzyıldan bu yana dünyanın en ünlü teorilerinden biridir. Ancak günlük yaşamımızda görelilik kuramından faydalanıldığını pek göremiyoruz. Peki gerçekten günlük yaşamımızda kuramdan dolaylı ya da dolaysız yararlanıyor muyuz? Kuramın günlük hayatta kullanım alanları var mı? Eğer varsa günlük hayatımızda karşılaştığımız olgular görelilik ile nasıl açıklanıyor? 1905’te Albert Einstein tarafından oluşturulan görelilik kuramı basitçe fizik kanunlarının her yerde aynı olduğunu savunan bilimsel bir görüştür. Görelilik kuramı nesnelerin uzay-zamandaki davranışlarını ve hareketlerini açıklar. Görelilik kuramı sayesinde  karadeliklerin nerede olduğuyla ilgili tahminlerden tutun, yerçekiminin eğdiği ışık ya da  Merkür’ün tuhaf yörüngesi  probleminin çözümüne kadar pek çok şey hakkında tatmin edici açıklamalarda bulunulabilir. Görelilik kuramı dışarıdan karmaşık gibi görünsede aslında inanılmaz sade bir kuramdır. Kuramın sade olmasını sağlayan üç basit kura...

Salamanca Katedrali’ndeki Astronot Kabartması; Bilimsel görünümlü UFO’cu sitelerinde ve basınımızın “mistik” haber köşelerinde görüyorsunuzdur; İspanya’daki 1513-1733 yılları arasında inşa edilen tarihi Salamanca Katedrali’nin duvarlarındaki oymalar arasında bir “astronot” var. Normal şartlarda gotik bir katedralin, hele hele tarihi bir dinsel yapının duvarında modern bir astronot kabartmasının bulunuyor olması son derece sıradışıdır. Ancak, katedralin yapım süreci incelendiğinde çok da ilginç olmadığını yavaşça farketmeye başlayabilirsiniz: Yukarıda verdiğimiz tarih aralığına bakarsanız, bu İspanyol katedralinin yapımının 200 yıldan fazla sürdüğünü anlamışsınızdır. Yani, yapı çok uzun sürede inşa edilmiş. Ancak, bu sadece inşa süreci değil; yapının geliştirilme aşamasını da ifade ediyor. 200 yıllık süre içerisinde katedral büyütülmüş, genişletilmiş, yeni eklemelerle daha gösterişli hale getirilmiş. Tabii, bu sırada çok fazla da değişikliğe uğramış. 1992 yılında...

Sasani (Pers) krali 1. Şapür, Edessa savaşinda esir aldiği Roma krali Velarian ve Philip'e karşı zafer gösterişini betimleyen anıt kaya kabartmasi. Nakşı rüstem İran

HUBBLE GALAKSİLERDEN GELEN İLK IŞIĞI YAKALADI Hubble Uzay Teleskobu, Büyük Patlama’dan yüz milyonlarca yıl sonra oluşan bir galaksi kümesini görüntüledi. Galaksilerden yayılan ışık Dünya’ya 12 milyar yıldan uzun bir sürede ulaştı. Hubble teleskobunun topladığı veriler üzerinde çalışan uluslararası bir gökbilim ekibi, en eski ve sönük galaksi kümelerinden birine ait görüntü elde elde etmeyi başardı. Büyük Patlama’dan sadece 600 milyon yıl sonra oluşmaya başladığı düşünülen galaksiler, Evren’in ilk zamanlarına ait yeni bilgiler içeriyor. Gökbilimciler, oluşan ilk galaksilerin ardından kalan hidrojen gazı yoğunluklu bulutların görüntüdeki birçok galaksiyi görünmez kıldığını düşünüyor. Tespit edilen 250’den fazla minyatür galaksi ise Büyük Patlama sonrasındaki galaksilerin ilk halini gözler önüne seriyor. Lyon Gözlemevi’nden John Richard, Hubble’ın yerçekimsel mercekleme yöntemi kullanarak elde ettiği verilerle bugüne kadar tespit edilen en sönük galaksileri or...

YENİ YASA KARA DELİKTE TERMODİNAMİK ZAMANIN TERSİNE AKTIĞINI İŞARET EDİYOR Kara deliklerin garip özelliklerinin en ünlüsü içine düşen hiçbirşeyin, ışığın bile bir daha kaçamaması olsa gerek. Daha az bilinen fakat bir o kadar garip olan özellikleri ise kara deliklerin gelecekte olacakları “biliyor” gibi görünmesidir. Bu tuhaf özellik aslında kara deliklerin tanımlanma biçiminden kaynaklanır ve bu nedenle bazı fizikçiler alternatif tanımlar yapmayı denemişlerdir. Geçtiğimiz günlerde Physical Review Letters dergisinde yayımlanan bir makalede, California Üniversitesi Berkeley Kampüsü profesörlerinden Raphael Bousso ve aynı üniversitenin Santa Barbara Kampüsü doktora öğrencilerinden Netta Engelhardt konuyla ilgili çalışmalarından elde ettikleri bulguları paylaştı. Makaleye göre, genel görelilikte yeni bir alan yasası [İng. area law] kara deliklerin “holografik ekranlar” adı verilen bükülmüş geometrik nesneler oldukları yorumuna dayanıyor. “Kara delik olay ufkunun sö...

BİR KARADELİĞİN OLUŞMA SÜRECİNE TANIKLIK EDEBİLİRİZ Bilim adamları iki dev yıldızın birbirlerini çekmeye başladıklarını ve birleşmeye başladıklarını görüntülediler. Bu görüntüler, bir kara deliğin oluşumunun ilk aşamaları olabilir. Uzayda yaşanan en ender olaylardan birisi yıldızların çarpışmasıdır. Genelde kendi çekim alanlarında sakin bir şekilde yaşayan bu dev, sıcak gaz kütleleri bazen birbirlerinin çekim kuvvetine kapılırlar ve yavaş yavaş yaklaşmaya başlarlar. Bu yakınlaşma bir kere başladıktan sonra durdurulamıyor ve iki gök cismi, birbirleriyle tam olarak birleşene kadar yakınlaşıyor. Avrupa Güney Gözlemevi’nde bulunan astonomlar, Very Large Telescope (VLT) adındaki bir teleskop ile birlikte 160.000 ışık yılı uzaklıktaki 2 yıldızlı bir sistemi görüntülediler. Güneş Sistemi’nde olduğu gibi merkezinde yıldız bulunan ancak bu yıldız sayısı 2 olan sistemdeki yıldızların büyüklüğü, Güneş’ten 57 kat daha fazla. Yüzey sıcaklıkları 40.000 derece olan bu büyük iki yıldız...

Katar Ulusal Kongre Merkezi’nde gerçekleştirilen toplantıda, Katar’ın değişiklik teklif ettiği “Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğunun Doğuşu” ve Almanya›nın teklif ettiği “Bergama, çok katmanlı kültürel peyzaj alan” dosyaları Dünya Miras Listesi›ne kabul edildi. “Cumalıkızık Erken Osmanlı Kentsel ve Kırsal Yerleşimleri” ve “Bergama’nın kabulünün ardından Türkiye’nin Dünya Miras Listesi’ne kayıtlı alanlarının sayısı 11’den 13’e çıktı. Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi’nin (ICOMOS) değerlendirmelerinin ardından, iki yerleşim merkezi aralarında Türkiye’nin de yer aldığı 21 komite üyesinin ortak kararıyla oylamayapılmadan Dünya Miras Listesi’ne alındı. Bursa Cumalıkızık köyünün 998. olarak yer bulduğu Dünya Miras Listesi’nde Bergama 999. olarak tescillenirken, toplantıda Botswana, Okawanga Delta’sı doğal miras alanlarından bininci alan olarak tescil edildi. BERGAMA Hellenistik bir krallık olarak tarih sahnesine çıkan Pergamon’un (Bergama) çevresi MÖ 3.-2. binyı...

Belirsizlik ilkesi nedir? Belirsizlik ilkesi, 1927 yılında Werner Heisenberg tarafından öne sürülmüştür. Kuantum fiziğinde Heisenberg'in belirsizlik ilkesine göre, bir parçacığın (örneğin bir elektronun) momentumu ve konumu aynı anda tam doğrulukla ölçülemez (momentum değişimi = kütle değişimi x hız değişimi) Bu durumda kesin sonuçlardan değil, bir ortalama değer yakınlarında dalgalanan değerlerden söz edebiliriz. Belirsizlik ilkesi determinizmin"her şeyi kesin olarak belirleyebilme" önermesini tamamıyla yıkmıştır, ancak determinizmin temel aldığı nedensellik ilkesinin geri kalanı ayakta kalabilmiştir.

Kapitalizm böyledir. Mesela mahalleleri, sokağı yok eder ve mahalle konseptli siteler inşa eder. Küçük esnafı yok eder ama esnaf konseptli alışveriş merkezleri inşa eder. Boğaz’ı mahveder, sonra gider, yapay boğazlı, içinden su geçen siteler inşa eder. Tarihi mirası yok eder ama tarihi eserlerin kopya edildiği eğlence merkezleri yaratır. Ormanı yok eder, sonra orman konseptli siteler inşa eder. Özetle, insanın en doğal hakkını, yaşam alanını önce yok eder, sonra da bunları paralı hale getirir. Kapitalizm bir anlamda budur. Kapitalizme dur demek senin elinde 

İLK İNSAN ADAPA: İlk insan “Eridu'nun oğlu” Adapa idi, Ea (Enki) O'nu balçıktan yaratmış, O'na bilgelik ve bilgi vermişti. Ancak O'na ölümsüzlük vermemişti. Adapa her sabah ekmek yapıyor, saf su taşıyordu, geceleri ise Eridu'nun kapılarını sürgülüyordu. Şafak vakti ise Basra Körfezi sularında balık avlardı. Bir keresinde kayığını deviren güney rüzgarının kanatlarını kırmıştı. Fakat Güney Rüzgarı Tanrı Anu'nun hizmetkarıydı ve buna öfkelenen Gökyüzü Tanrısı Anu O'nu ölümle cezalandırdığında yine yaratıcısı olan Ea (Enki) araya girip O'nu kurtarmıştı.  Ea (Enki) O'nu bir cüppeye sarıp gökyüzüne Tanrı Anu'nun yanına gönderdi. O'na orada bir şey yememesini emretti. Gökyüzü kapısında bekçilik yapan Tammuz ve Ningişzida arabuluculuk yaparak O'nu Anu'nun yanına götürdüler. Anu Adapa'yı dinledi ve affetti fakat yeryüzünden kalkıp yukarıya yükselerek gökyüzünün sırlarını öğrenmiş olması doğru değildi ve bu yüzden O'nu ölümsüzl...

KAZI SIRASINDA KAHİRE’DE YENİ BİR ANTİK MISIR TAPINAĞI BULUNDU. Kahire’de yapılan kazılarda Mısır’ın 30. Hanedan Firavunu I. Nectanebo dönemine ait yeni bir tapınağa ait kalıntılara ulaşıldığı bildirildi Mısır Tarihi Eserler Bakanı Memduh el-Damadi tarafından yapılan geçtiğimiz hafta yapılan basın açıklamasında, Kahire’nin Mataria semtinde, modern kent yerleşiminin altında 2,400 yıllık tapınak kalıntılarının ortaya çıkarıldığı duyuruldu. Buluntuların, Mısır-Alman ortaklığında yürütülen kazı çalışmaları sırasında ortaya çıktığını belirten Damadi, tapınağın Mısır’ın 30. Hanedan Firavunu I. Nectanebo döneminde (MÖ 379-360) yapıldığını aktardı. Kazı çalışmalarında kireçtaşından yapılmış revak kalıntıları ve antik bir Mısır tapınağına ait olabileceği düşünülen çok iyi korunmuş bir tavan ortaya çıkarıldı. Kazılarda ayrıca, tapınağı dışarıdan çevreleyen bir kerpiç duvar kalıntısı ile Yeni Krallık Dönemi (MÖ 1580-1080) Firavunu Merneptah’ ait bir büst bulundu.  Kazıda g...