Dünya'nın manyetik alanı
Dünya ve onun Manyetik alanı
Bilindiği gibi pusulalar çalışmak için manyetik alana ihtiyaç duyarlar. Dünya'nın manyetik güney kutbu, coğrafi kuzey kutbu, coğrafi güney kutbu manyetik kuzey kutbuyla eşleşir. Pusula iğnesinin kuzey kutbu, zıt kutuplar birbirini çekeceğinden, dünyanın manyetik güney kutbu tarafından çekilecek ve dolayısıyla coğrafi kuzey kutbunu gösterecektir.
Manyetik alan Dünya'nın koruyucu güç tabakasıdır. Aynı kapalı alanın sağladığı koruyuculuk gibi manyetik alanda Dünya'yı olumsuz hava koşulları ve radyasyondan korur.
Komşularımız Venüs ve Mars'ın manyetik alanları düşüktür, o nedenle güneş sisteminde dolaşan ölümcül radyasyona karşı korumasızdır. Öte yandan Dünya, manyetik alanı sayesinde bizi milyonlarca yıl korumaya ve uzayın derinliklerinde var olmaya devam ediyor.
Galaksiler boyunca esen radyasyon rüzgarlarının çoğu uzaklarda infilak eden yıldızlardan yayılan zararlı rüzgarlardır. Fakat o kadar uzağa gitmeye gerek yok, yakınımızda başka bir kaynak olan Güneş var. Güneş'in kendisi, bir termonükleer fırındır. Çok büyük patlamalar sırasında aşkrı miktarda tehlikeli madde fırlatır. Kimi zaman kopup gelen kütleler çok fazla büyük olabilir. Her birkaç saatte Güneş milyarkarca ton elektrik yüklü parçacık püskürtür. Bunlara "Güneş Rüzgarları" denir. Çoğu zaman Dünya bu rüzgarların doğrudan istilası altında kalır. Fakat manyetizma bu yüklü parçacıkları savuşturur. Yani Dünya'nın manyetik alanını delip geçemeyen güneş rüzgarları, gezegenin etrafından zararı dokunmadan akar. Çok yükseklerde ceyeran eden bu olayın görülebilen tek göstergesi Kuzey ve Güney ışıklarıdır.
KUTUP IŞIKLARI
Manyetik alan tarafından tuzaklanan ve alan çizgisi boyunca manyetij kutba doğru hareket eden parçacıklar atmosferde çarpıştıkları oksijen ve azot atomlarını iyonize eder, diğer bir deyişle onlara enerji aktarırlar. İyonizs olmuş bu atomlar temel enerji düzeyine indiklerinde fazla enerjilerini foton salarak kaybederler. Foton yayılımı bu rengarenk görüntüleri oluşturur, oksijen ve azotun foton yayılımına bağlı olarak renkler değişikliğe uğrar.
MANYETİK ALAN NASIL OLUŞUYOR Manyetik alan, Dünya'nın akışkan olan dış çekirdeğindeki dolaşım akımlarıyla oluşur. Dış çekirdekteki dolaşım zaman içinde, "Uyarıcı Dinamo Hareketi" denilen manyetik alanı meydana getirir. Dünya'nın manyetik alanı, her ne kadar içine yerleştirilmiş dev bir mıknatıs ile temsil edilebilir gibi görünsede böyle bir şeyin gerçek olması mümkün görünmemektedir. Dünya, çekirdek kısmında büyük demir rezervelerine sahiptir. Fakat çok yüksek sıcaklıklar kalıcı mıknatıslığın oluşmasını engeller. DÜNYANIN MANYETİK ALANI ÇÖKERSE NE OLUR?
Yeryüzü ve üzerinde ki yaşam için çok önemli olan manyetik alan son 200 yılda %15 oranında zayıfladı. Dünyanın etrafında çeşitli katmanlar var. Ve tehlike Dünya'nın manyetik alanı manyetosfer ile ilgili. Yerkürenin çekirdeğin de akkor haldeki eriyik, Dünya'nın dışında Güneş fırtınalarına karşı koruyan bir manyetik alan oluşturuyor. Bu koruyucu kalkan uzayın binlerce kilometre içerlerine kadar genişliyor, küresel iletişimden hayvanların göç hareketlerine, iklam şartlarına kadar pek çok konuyu etkiliyor. Bilim adamları, bunun yerkürenin enerji kutuplarının değişebileceğine yönelik bir işaret olabileceği tahmininde bulunuyor. Fakat uzmanlara göre önemli olan kutup kayması sonucu ne olacağı değil, ne zaman olacağı. Manyetik kalkanımız gelecekte kısa bir zaman içinde olsa koruyucu kalkan vazifesini yerine getiremeyecek. Alanın zayıflamasıyla daha fazla miktarda girecek olan kozmik ışınımlar yeryüzünün radyasyon seviyesini tahminen iki katına çıkaracak. Bunun sonucunun ne olacağını kestirmek zor fakat tipik bir nükleer kazanın küresel boyutta gerçekleşeceği düşünülebilir. Bunun sonucu ise kanser oranı artarak daha fazla ölüm getirir. MANYETİK ALANIN HAYVANLARA ETKİSİ
Hayvanların yön bulmada dünyanın manyetik alanını kullandıkları görüşü, ilk olarak Rus doğa bilimcisi Middenford tarafından ortaya atılmıştır. Akış çizgileri jaomanyetik ekvatorda yatay durumdayken kuzeye ve güneye gidildikçe daha dik açılarla kesişir hale gelir. Alanın şiddeti, manyetik kutuplara yaklaşıldıkça artar, ekvatorda ise daha zayıftır. Bu alan şiddetini ve eyim açısını saptayan bazı organizmalarda bu bilgiyi yön bulmada kullanırlar. İleri organizmalarda kuşlar, balinalar, bazı balıklar ve bunların dışında bazı mikroorganizmalar bu manyetik alanı saptayabilen ve manyetoresepto adı verilen alıcılara sahiptirler.
Oxford Üniversite'nde gerçekleştirilen yeni bir çalışma, ilgili moleküllerin bulunmuş olabileceği sinyalini verdiği gibi, kuşların Dünya'nın manyetik alanını "görebildiğine" dair önemli kanıtlarda tespit etmiş gibi görünmekte.
Kuşların manyetik alanını görme yeteneği ilk olarak Eylül 2007'de National Geographic dergisinde yer aldı. Bu yeteneği ilk tespit eden Oldenburg Üniversitesi'nde Alman akedemisyenlerdi. Alman araştırmacılar, kuşların yuvalarıyla göç ettikleri yer arasında ki uzun mesafeyi nasıl belirledikleri sorusunu yanıtlamak için verdikleri çalışmalar sonucunda kuşların doğal bir pusulaya sahip olabileceğine karar verdi. Araştırmacıların yaptıkları çalışmalarda kuşların manyetik kristalleri kullanarak manyetik alanı algılayabileceğini saptamıştır.
Oxford Üniversitesi'nin yaptığı araştırma sonucu ise, göçmen kuşların gözlerinde ki retinada "kriptokrom" proteini bulunmuştur. Kriptokrom hayvanların manyetik alanı tespirt etmelerini sağlayan bir proteindir. Ekibin bulduğu sonuç şöyle: Alacakaranlık ışığının kuşların manyetik duyularını harekete geçirerek bu serbest radikal çiftinin üretimini tetikliyor, sayıca artan serbest radikallerde şiddet enleme göre değişen Dünya'nın manyetik alanınca düzenleniyor. Bunun anlamı serbest radikallerin diğer sinyal molekülleriyle bağlanma oranının, kuşun ne kadar kuzey yada güneyde bulunduğuna bağlı olarak değişkenlik göstemesi.
DÜNYANIN MANYETİK ALANINDAKİ GİZLİ GEÇİTLER
Bilim kurgunun gözde konularından bir tanesi uzayda yada zamanda bulunan ve yolcuları uzak alemlere bağlayan olağanüstü açıklıklar olan geçitlerdir.
Lawa Üniversitesi'nden NASA destekli bir araştırmacı bunları nasıl keşfedeceğimizi çözdü. Lawa Üniversitesi'nden Plazma fizikçisi Jack Scudder; "Bu noktalara X- noktaları yada elektron difüzyon alanları diyoruz. Bu yerler Dünya'nın manyetik alanıyla Güneş'in 33 milyon mil uzaklıktaki atmosferine uzanan kesintisiz bir yol oluşturuyor." diye açıkladı.
Yazı için Melis Uzunali'ye Teşekkürlerini sunarım
Yorumlar
Yorum Gönder